यांसः

यांसः बाय् टेलिफोन बाय् तापाःसः (नेपालभाषा: यां + सः, अर्थ: तापाःगु सः) धयागु छगू सञ्चार उपकरण खः गुकिं निम्ह बाय् अप्वः मनूतयगु दथुइ सः (voice) या आदान-प्रदान यायेत ग्वाहालि याइ। थ्व ज्वलं छ्यला मनूया सःयात विद्युतीय सङ्केत (electrical signals) य् हिलाः तार वा रेडियो तरङ्ग पाखें तापाःगु थासय् थ्यङ्की, अले अन हाकनं उगु सङ्केतयात सलय् हिलाबी। यांसःया आविष्कारं हलिंया सामाजिक व आर्थिक संरचनाय् तसकं तःधंगु प्रभाव लाकूगु दु।

An old rotary dial telephone

AT&T push button telephone made by Western Electric, model 2500 DMG black, 1980

खँग्वःया उत्पति

नेपालभाषाय् 'यां' या अर्थ 'तापाःगु' (Far/Tele) खः अले 'सः' (Voice) खः। थ्व निगू खँग्वः स्वानाः 'यांसः' (Tele-phone) खँग्वः जूगु खः, गुकिं तापाःगु थासय् च्वंपिं मनूतयगु सः थ्यङ्कीगु उपकरणयात थुइकि।

आविष्कारया इतिहास

यांसःया विकासय् अलेक्जेन्डर ग्राहम बेलया मुख्य श्रेय दु:

• अलेक्जेन्डर ग्राहम बेल (१८७६): वय्कलं न्हापांगु यांसःया 'प्याटेन्ट' (patent) कयाःदिल।
• प्रारम्भिक सञ्जाल: सुरुया ईलय् यांसः छगू थासं मेगु थासय् तार (point-to-point) पाखें स्वानाकातःगु दइगु खतः।

यांसःया ताजि

१. ल्यान्डलाइन: तार पाखें सञ्जाल नाप स्वानाच्वनीगु स्थिर यांसः।

२. सना यांसः (Mobile Phone): तार मदुसें न्ह्यागु थासय् नं सञ्चार याये फइगु यासं।

३. तासियासं (स्मार्टफोन): आधुनिक यांसः गुकिं इन्टरनेट व कम्प्युटरया फुक्कं ज्या याइ।

प्रविधि

या मू ज्या निगू भागय् बायातःगु दइ:

• त्रान्समितर(Transmitter): थुकिं मनूया सःया तरङ्गयात विद्युतीय तरङ्गय् हिलाबी।
• रिसीभर (Receiver): थुकिं वःगु विद्युतीय तरङ्गयात हाकनं सलय् हिलाः न्ह्य्‌पंय थ्यङ्की।

हलिमय् प्रभाव

यांसलं हलिंयात छगू चिधंगु थाय् थेंज्याःगु दयेकल:

• याकनं सुचं प्रवाह: पौ छ्वयेत ई बिइगु थासय् याकनं हे खँ ल्हाये फइगु जुल।
• व्यापारिक विकास:नगर व देश दथुया व्यापारिक सम्झौतात यांसः पाखें याकनं सम्पन्न जुल।

लिधंसा

• Bruce, Robert V. (1973). Bell: Alexander Graham Bell and the Conquest of Solitude.
• Coe, Lewis (1995). The Telephone and Its Several Inventors: A History.